De tomatenplanten hangen vol en de courgettes groeien je bijna boven het hoofd — augustus voelt als het hoogtepunt van het moestuinjaar, niet als het begin van iets nieuws. Toch is dit precies het moment waarop ervaren moestuiniers hun tweede ronde zaaigoed tevoorschijn halen. Wie nu niets zaait, staart in oktober naar lege bedden waar de aardappelen en bonen net zijn gerooid, terwijl de grond nog weken warm genoeg is om nieuwe gewassen op gang te helpen.
Waarom augustus dé maand is om opnieuw te zaaien
De bodemtemperatuur in Nederland en België ligt begin augustus nog ruim boven de 18 graden, en dat is precies wat kiemplanten van bladgroenten nodig hebben om snel op te komen. Vanaf half september daalt die temperatuur gestaag, en tegen die tijd is een groot deel van de groeitijd al verstreken. Zaai je nu, dan profiteren de planten nog van lange, warme dagen voordat de daglengte in september merkbaar afneemt. Daarna vertraagt de groei vanzelf, maar de meeste herfstgroenten hebben daar geen probleem mee — ze zijn juist gefokt om door te groeien bij kortere dagen en lagere temperaturen. Vergelijk het met een marathonloper die z'n tempo bewust terugschroeft na kilometer dertig: niet omdat er iets misgaat, maar omdat de rest van de afstand nu eenmaal een andere aanpak vraagt. Wie in mei zaait, jaagt de planten juist voort met steeds langere dagen; wie in augustus zaait, laat ze rustig uitgroeien terwijl de zomer zelf al vertraagt.
Beter is: reken terug vanaf de eerste verwachte nachtvorst in jouw regio, meestal ergens tussen half oktober in het noorden en begin november in het zuiden van Nederland en België. Tel de kiemtijd en oogsttijd van het zaad op de achterkant van het zakje op, en je weet meteen of er nog ruimte in het seizoen zit. Bij veel bladgroenten is dat ruimschoots het geval, ook al lijkt augustus laat.
Bladgroenten die nu nog volop kunnen
Veldsla en winterpostelein voor de winteroogst
Veldsla, ook wel lamsla genoemd, is het schoolvoorbeeld van een gewas dat je in augustus zaait en pas ver in de winter oogst. Zaai vanaf half augustus tot in september, dun de kiemplantjes na een paar weken uit tot ongeveer vijf centimeter afstand, en laat de rest van het werk aan de vorst over — die maakt de blaadjes juist zoeter. Winterpostelein werkt volgens hetzelfde principe en is nog wat kouderesistenter, tot ver onder het vriespunt. Een zakje van Vreeken's Zaden of Moestuinland kost bij een tuincentrum als Intratuin of Welkoop doorgaans tussen de 2,50 en 3,50 euro, genoeg voor meerdere vierkante meters.
Vermijd het klassieke beginnersfoutje: te dicht zaaien. Veldsla en winterpostelein groeien laag en compact, dus de verleiding om een heel pakket in één keer uit te strooien is groot. Het resultaat is een dichte mat waarin de buitenste plantjes verrotten voordat ze oogstbaar zijn. Zaai in dunne rijtjes met ruimte ertussen, en je oogst tot in januari vers blad van hetzelfde bedje.
Spinazie en rucola voor een snelle herfstoogst
Spinazie kiemt bij temperaturen boven de 20 graden trager dan je zou verwachten — het gewas houdt eigenlijk meer van koelere omstandigheden, wat spinazie perfect maakt voor eind augustus en september. Reken op zo'n zes tot acht weken tot de eerste oogst. Rucola gaat sneller: binnen drie tot vier weken kun je al blaadjes plukken, en het gewas laat zich makkelijk meerdere keren afknippen zolang je de groeipunt intact laat.
Snijbiet en raapstelen verdienen een plek in hetzelfde rijtje. Raapstelen is in delen van Vlaanderen en Nederland een ondergewaardeerd gewas, terwijl het binnen een maand oogstbaar is en zowel het blad als de kleine knolletjes eetbaar zijn.
Radijs, Chinese kool en de aanpak tegen aardvlooien
Vier weken.
Meer heb je niet nodig om van een leeg zaadzakje radijs een volle oogst te maken.
Radijs is het snelste gewas dat je nu nog kunt zaaien — drie tot vier weken van zaad tot oogstbare knol, en je kunt elke twee weken opnieuw een rijtje zaaien voor een gespreide oogst tot in oktober. Chinese kool en paksoi hebben meer tijd nodig, zo'n acht tot tien weken, maar leveren in ruil daarvoor stevige kroppen op die goed tegen lichte nachtvorst kunnen.
Het probleem bij al deze kruisbloemigen is hetzelfde: aardvlooien. Die piepkleine, springende kevertjes maken in een paar dagen gaatjespatronen in jonge blaadjes van radijs, rucola en koolsoorten, vooral tijdens droge, warme periodes zoals begin augustus vaak nog het geval is (zelf ben ik ooit een heel rijtje radijs kwijtgeraakt aan een week vol aardvlooien, nog voordat de kiemplantjes hun eerste echte blaadje hadden). Vliesdoek of insectengaas direct na het zaaien over de rij spannen werkt beter dan achteraf bestrijden — voorkomen is hier goedkoper en effectiever dan een middel achteraf. Een rol fijnmazig insectengaas kost bij Praxis of Aveve zo'n 8 tot 15 euro, afhankelijk van de lengte, en gaat meerdere seizoenen mee. Til het gaas na het zaaien meteen over hoepels of takken, zodat het niet plat op de kiemplantjes drukt, en laat het gewoon liggen tot de oogst — de meeste van deze gewassen hebben geen bestuiving door insecten nodig, dus er is geen reden om het tussentijds weg te halen. Controleer wel een keer per week of de rand van het gaas nog goed is ingegraven of verzwaard met stenen, want juist bij windvlagen in augustus waait een los hoekje zo weer open, en dan zijn de aardvlooien binnen een dag terug.
Zaaien in de hitte: bodem, water en schaduw
Zaadjes die in augustus de grond in gaan, moeten vaak kiemen tijdens de warmste en droogste periode van het jaar, en dat vraagt een andere aanpak dan zaaien in het voorjaar. Houd de grond de eerste twee weken na het zaaien constant vochtig — niet drijfnat, maar ook nooit helemaal uitgedroogd, want kiemplantjes die eenmaal zijn uitgedroogd komen zelden meer terug. Op hete dagen boven de 25 graden helpt een dun laagje vliesdoek of zelfs oud krantenpapier over de rij om verdamping te vertragen totdat de eerste blaadjes zichtbaar zijn.
Bemesten is hier het punt waarop de meningen uiteenlopen, en terecht: een net geoogst aardappelbed is vaak uitgeput, terwijl een bed waar eerder alleen sla stond nog voldoende voedingsstoffen bevat voor een tweede ronde. Werk bij twijfel een laag compost of een organische groentemest door de bovenste tien centimeter, maar sla dat gerust over als je grond er goed uitziet — te veel stikstof laat bladgroenten juist slap en vatbaar voor schimmels worden in plaats van dat het ze helpt.
Zaaien in bakken op balkon of terras
Niet iedereen heeft een moestuinbed met vrije grond, en dat is geen probleem voor de meeste herfstgroenten uit dit rijtje. Radijs, rucola, veldsla en snijbiet doen het prima in een diepe plantenbak van minstens twintig centimeter, mits die goede drainagegaten heeft. Zet de bak op het zuiden of zuidwesten voor de laatste warme weken van augustus, maar verplaats hem in oktober liever naar een iets beschuttere plek tegen de gevel — daar blijft de temperatuur enkele graden hoger dan midden op een open terras, en dat scheelt bij vroege nachtvorst net genoeg om de oogst te redden.
Gebruik bij voorkeur potgrond met een aandeel compost erdoor, niet de goedkoopste zak universele grond van de bouwmarkt — die houdt vocht slechter vast en dat is precies waar bakken in augustus last van hebben. Een zak kwaliteitspotgrond bij Intratuin of Groenrijk kost al snel het dubbele van de goedkoopste variant, maar de kiemresultaten liggen merkbaar hoger. Water bakken op hete dagen 's ochtends vroeg in plaats van 's avonds; vocht dat de hele nacht in een afgesloten bak blijft staan, trekt slakken aan, en jonge kiemplantjes van sla en rucola zijn hun favoriete maaltijd. Een streep koffiedik of een paar korrels ijzerfosfaat rond de bak houdt de ergste schade beperkt zonder dat je naar chemische slakkenkorrels hoeft te grijpen. Zet de bakken bovendien niet direct tegen elkaar aan — een paar centimeter tussenruimte zorgt voor luchtcirculatie, en dat is precies waar schimmelziekten als valse meeldauw juist niet van houden. Wie ruimte tekortkomt op een klein balkon, kan prima twee bakken op een schap boven elkaar zetten, zolang de onderste nog voldoende licht krijgt.
Wat je beter kunt laten liggen tot september
Niet alles hoort in dit rijtje thuis. Boerenkool, spruitkool en prei zijn in augustus eigenlijk al te laat om vanaf zaad te beginnen — die gewassen kun je nu alleen nog als jonge plant kopen en uitplanten, niet zaaien. Ook worteltjes voor een volwaardige oogst zijn een gok: ze kiemen wel, maar de kans dat ze voor de eerste stevige vorst hun volledige formaat bereiken, is in de meeste regio's klein. Wie het toch probeert, oogst vaak alleen dunne, houtige worteltjes die de moeite niet lonen.
Een laatste kanttekening: dit hele schema verschuift een paar weken als je in een streek woont met een mild microklimaat, dicht bij zee of in een stad met een warmte-eiland-effect. Wie in Zeeland of Zuid-Limburg tuiniert, kan gerust nog tot begin september doorzaaien; in het noordoosten van Nederland is half augustus eerder de praktische grens. Check de eerste-vorstdatum van je eigen postcodegebied voordat je een hele zak zaad in de grond zet.
Het bedje waar de sperziebonen net zijn afgelopen, hoeft dus geen twee maanden braak te liggen tot het voorjaar. Schoffel het los, strooi een handvol veldsla of winterpostelein uit, en over acht weken sta je toch weer met een schaar in de hand tussen je eigen groenten — ook al staat de barbecue dan allang binnen.