Half juli zie je het verschil van dag tot dag. De courgetteplant die twee weken geleden nog overzichtelijk was, verstopt nu een vrucht van twintig centimeter onder het blad, en de sperzieboon staat alweer vol terwijl je dacht net bijgeplukt te hebben. Wie nu even niet kijkt, mist niet zomaar een paar dagen groei, maar een hele generatie groente die te groot en te taai wordt om nog lekker te zijn.
Wat er nu volop uit de tuin komt
Courgette is de grootste opgave van de maand: bij warm weer kan één plant er zomaar twee tot drie per dag bijmaken, en een courgette van vijftien centimeter smaakt echt beter dan eentje van dertig. Oogst daarom liever te vroeg dan te laat, het liefst met een scherp mes vlak boven de vruchtsteel, zodat de plant niet scheurt en gewoon doorgaat met bloeien. Sla trek je nu het beste in de vroege ochtend, wanneer de bladeren nog vol vocht zitten en niet halverwege de dag al slap in de zon hebben gehangen.
Bonen — sperziebonen, snijbonen, het maakt weinig verschil — werken volgens hetzelfde principe als courgette: hoe vaker je plukt, hoe meer de plant produceert. Laat je een paar bonen te lang aan de struik zitten om uit te rijpen tot droge boon, dan schakelt de plant om naar zaadproductie en valt de opbrengst van de rest binnen een week terug. Bij tomaten ligt het net anders. Vroege rassen als Moneymaker en Roma beginnen half juli echt op kleur te komen, terwijl grotere vleestomaten pas eind deze maand of begin augustus zover zijn. Pluk rijpe tomaten 's ochtends, bewaar ze nooit in de koelkast — onder de tien graden verliezen ze binnen een dag hun smaak — en dief de plant wekelijks, want elk zijscheutje dat je laat staan, gaat ten koste van de vruchten die er al aan zitten. Verwijder ook de onderste bladeren tot boven de eerste tros, zeker bij aanhoudend vochtig weer, want een dichte plant met weinig luchtcirculatie is de snelste weg naar meeldauw. Wie twijfelt of een tomaat al rijp genoeg is: de kleur onderaan bij de kelk is een betere graadmeter dan de bovenkant, die kleurt vaak als laatste bij.
Nu al zaaien voor het najaar, niet pas in september
Dit is het moment waarop de meeste hobbytuinders een kans laten liggen. Wie wacht tot de zomeroogst achter de rug is voordat er weer gezaaid wordt, heeft in oktober een lege border en verder niets. Zaai in plaats daarvan nu al door, in het gat dat vrijkomt zodra de eerste sla of radijs eruit gaat.
- Winterpostelein — kiemt traag bij hitte, dus zaai in de schaduw van een hogere plant of dek de rij af met een vochtige jutezak tot de kiemplantjes boven staan
- Spinazie, met een najaarsras zoals Reddin of Renegade dat niet meteen doorschiet
- Radijs, klaar in drie tot vier weken en daarmee de snelste vulling voor een kaal stukje bed
- Veldsla, de klassieker voor oktober en november, en eigenlijk de enige sla die tegen een nachtje vorst kan zonder te verpieteren
Zaadjes van deze soorten kosten bij Intratuin doorgaans tussen de twee en vier euro per zakje, en dat is voor een tweede oogst uit hetzelfde stukje grond bijna altijd de moeite waard. Zaai bij hitte wel dieper dan de verpakking aangeeft — een halve centimeter extra grond houdt de bodem vochtig genoeg om kieming niet stil te laten vallen op een dag van dertig graden.
Ruimte voor koolgewassen die de winter doorkomen
Naast wat je zelf zaait, is half juli ook het moment om jonge planten te kopen in plaats van zaad. Boerenkool, spitskool en winterprei worden nu als stevige perkplantjes verkocht, meestal voor anderhalf tot twee en een halve euro per stuk, en dat scheelt weken ten opzichte van zelf zaaien. Boerenkool geplant in juli staat er in december nog steeds fris bij en smaakt zelfs beter na de eerste nachtvorst, omdat de kou het zetmeel in de bladeren omzet in suikers. Winterprei vraagt wel geduld: die plant je nu, maar de eerste stengels snijd je pas vanaf november, en de plant blijft de hele winter door oogstbaar staan zolang de grond niet volledig dichtvriest. Spitskool is de snelste van de drie en is binnen acht tot tien weken al klaar, dus die kan nog prima na de zomervakantie geoogst worden. Plant deze soorten nooit op een plek waar dit jaar al kool heeft gestaan — de kans op knolvoet, een bodemschimmel die jarenlang in de grond blijft zitten, neemt daardoor flink toe. Geef ze de eerste twee weken na het planten wel extra water, want jonge wortels van gekochte planten hebben het meeste last van de overgang naar een nieuw stuk grond.
Bodem en compost: het werk dat niemand ziet
Elke keer dat je een bed leeg oogst, gaat er iets terug de grond in. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar het is precies de stap die na een drukke oogstweek als eerste sneuvelt. Werk een handvol rijpe compost of wat gedroogde koemest door de bovenste laag grond voordat je opnieuw zaait, want de eerdere teelt heeft de voedingsstoffen die er stonden grotendeels opgebruikt. Een kuub compost bij een tuincentrum kost tussen de dertig en vijftig euro, maar als je zelf een bak hebt lopen, is dit exact het moment om die te keren en te checken of de onderste laag al rul genoeg is om te gebruiken.
Mulchen is hier het andere stuk van dezelfde puzzel. Een laag gemaaid gras, strimapiees, ofwel gehakseld snoeihout van vijf centimeter houdt de bodem vochtig, onderdrukt onkruid en breekt langzaam af tot extra voeding. Vermijd wel vers, nog niet uitgedroogd gras in een dikke laag — dat gaat broeien en composteert eigenlijk in plaats van te mulchen, en de geur trekt binnen een paar dagen ongedierte aan. Laat maaisel daarom minstens één dag drogen op het gazon voordat je het rond de planten legt.
Water geven zonder te verspillen
Elke druppel die op het blad valt in plaats van bij de wortel, is water dat je voor niets hebt gebruikt.
De grootste fout in juli is niet te weinig water geven, maar op het verkeerde moment. Wie 's middags om twee uur de tuinslang pakt, verliest een flink deel van dat water aan verdamping voordat het de wortels ooit bereikt, en natte bladeren in de volle zon werken bovendien als een vergrootglas. Geef daarom vroeg in de ochtend water, vlak bij de wortels, en liefst met een druppelslang in plaats van een sproeier. Een gewone druppelslang van tien meter kost bij Praxis rond de twintig euro en bespaart op termijn zichtbaar meer water dan hij kost.
Diep en minder vaak werkt beter dan elke avond een beetje. Twee keer per week een flinke gietbeurt van twintig tot dertig liter per vierkante meter dwingt wortels om de diepte in te groeien, terwijl dagelijks een klein beetje water alleen de bovenste centimeters vochtig houdt — en juist die oppervlakkige wortelgroei maakt planten kwetsbaarder bij de volgende hittegolf. Courgette en komkommer zijn hierop de uitzondering: die verbruiken in de vollegrond zoveel water dat een extra beurt tussendoor, zeker bij temperaturen boven de vijfentwintig graden, weinig kwaad kan.
Klein onderhoud dat nu zijn geld waard is
Tomatenstokken die onder het gewicht van de vruchten beginnen door te buigen, verdienen nu een extra band of een stevigere stok — wacht daarmee niet tot de plant halverwege afknapt. Insectengaas over de kool en de prei houdt het koolwitje op afstand voordat de eerste rupsen al aan het blad zitten, en dat is aanmerkelijk makkelijker dan achteraf rupsen één voor één van elk blad plukken. Oogst je bonen en courgette niet dagelijks, dan is een extra rondje op zaterdag en woensdag het minimum om bij te blijven.
En dan is er nog het stukje dat de meeste tuinboeken overslaan: niet elk leeg bed hoeft meteen weer vol te staan. Een border die je gewoon een paar weken laat rusten, met alleen een laag compost erop, komt in september vaak beter uit de verf dan eentje die non-stop is doorgezaaid zonder ooit iets terug te krijgen.